GEOGRAFIA
1. Mazury na tle Zielonych Płuc Polski
Mazury to nazwa określająca region leżący północno-wschodniej Polski określany tak ze względów historyczno-etnograficznych. Administracyjnie Mazury wchodzą w skład województwa warmińsko-mazurskiego, geograficznie zaś są częścią Pojezierza Mazurskiego oraz Pojezierza Iławskiego.
Mazury wchodzą w skład Zielonych Płuc Polski (j. ang. - Green Lungs of Poland, j. niem. - Die Grüne Lungen Polens) - zwartego obszaru porośniętego bujnymi lasami, z dużą liczbą rzek i jezior. Tereny te - ze względu na swoje unikalne walory (bardzo niski stopień urbanizacji, uprzemysłowienia, wiele dziewiczych miejsc) nie tylko w skali Polski, ale i całego Kontynentu - nazywane są również Zielonymi Płucami Europy.
Promując Mazury na wortalu emazury.com nie będziemy zapominać również o promocji całego regionu Zielonych Płuc Polski. Zdarza się, iż turyści zagraniczni przyjeżdający do Malborka lub zwiedzający Kanał Elbląski mówią, że odwiedzają Mazury; podobnie wygląda sprawa jeśli chodzi o Olsztyn nierzadko określany jako stolica Mazur, podczas gdy w sensie geograficznym leży na Warmii. Bywa i tak, że ludzie z dalekich krajów zwiedzający Białowieżę są przekonani, że są na Mazurach. Nie będziemy utwierdzać ich w błędzie. Stwierdziliśmy, że potrzebna jest kompleksowa promocja całej północno-wschodniej Polski, aczkolwiek z podkreśleniem różnic w sensie geograficznym, kulturowym, czy też historycznym.
Jedno jest pewne: Mazury to przede wszystkim obszar położony na terenie Zielonych Płuc Polski, który jest znany z nieskażonej, czystej przyrody. Wiele miejsc do dziś urzeka swoją dzikością i malowniczością.
2. Mazury właściwe - położenie, obszar i główne ośrodki miejskie
Mazury sensu stricto jako kraina etnograficzno-geograficzno-historyczna to tereny leżące pomiędzy Żuławami i Warmią na zachodzie, Suwalszczyzną na wschodzie, Mazowszem na południu i granicą państwa z Obwodem Kaliningradzkim na północy. Mieszkańcy Mazur, w odróżnieniu od sąsiedniej Warmii, byli w większości protestantami. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, iż katolicka Warmia do 1772 r. wchodziła w skład Polski, podczas gdy Mazury przez wiele lat były pod panowaniem zakonu krzyżackiego, a następnie Prus i Rzeszy Niemieckiej. Na terenie Mazur znajdują się dwie krainy geograficzne: Pojezierze Mazurskie i Pojezierze Iławskie.
Pojezierze Mazurskie obejmuje tereny leżące pomiędzy Niziną Staropruską (Górowo Iławeckie, Orneta) i Pojezierzem Iławskim (Iława, Ostróda) na zachodzie, Pojezierzem Litewskim (Augustów, Suwałki) na wschodzie i Niziną Północnomazowiecką (Mława, Płońsk, Ciechanów) na południu.
W skład Pojezierza Mazurskiego wchodzą następujące części składowe:
- Pojezierze Olsztyńskie,
- Pojezierze Mrągowskie,
- Kraina Wielkich Jezior Mazurskich,
- Kraina Węgorapy,
- Wzgórza Szeskie,
- Pojezierze Ełckie,
- Równina Mazurska.
Pojezierze Iławskie to makroregion geograficzny w północno-wschodniej Polsce tworzący region turystyczny nazywany Mazurami Zachodnimi. Głównymi miastami tego regionu są Iława i Ostróda. Największymi atrakcjami są z pewnością Kanał Elbląski oraz najdłuższe Jezioro w Polsce - Jeziorak.
Główne miasta Mazur (kolejność alfabetyczna)
Działdowo
Ełk
Iława
Giżycko
Gołdap
Kętrzyn
Mikołajki
Mrągowo
Nidzica
Olecko
Ostróda
Pisz
Ruciane-Nida
Szczytno
Węgorzewo
Pojezierze Mazurskie, zwane bardzo często Krainą Tysiąca Jezior (w rzeczywistości jezior jest tu znacznie więcej), walczy o prestiżowy tytuł jednego z 7. Nowych Cudów Natury, czyli reprezentuję Polskę w międzynarodowym konkursie "New 7 Wonders of Nature". Wynik plebiscytu zależy wyłącznie od internautów. Wystarczy oddać swój głos. Można to zrobić do 7 lipca 2009 roku w ramach II etapu konkursu, do którego zakwalifikowały się właśnie Pojezierze Mazurskie (Masurian Lake District, kategoria: krajobrazy i formacje polodowcowe - grupa A) oraz Puszcza Białowieska jako wspólna kandydatura Polski i Białorusi (Białowieza Forest, kategoria: lasy, parki narodowe, rezerwaty - grupa E).
Więcej informacji o konkursie: New 7 Wonders of Nature
JEZIORA I SZLAKI WODNE
Ocenia się, że w regionie znajduje się ponad 2000 jezior o powierzchni ponad 1 ha, wiele rzek i kilkanaście kanałów zbudowanych przez człowieka. Największe jeziora to Śniardwy ( 109,7 km2 ), Mamry (102,4 km2), Jeziorak (34,5 km2), Niegocin (26 km2), Roś (18,9 km2), Druzno (12,9 km2).
Ważnym elementem sieci wodnej Mazur są kanały, których sieć liczy sobie kilkaset kilometrów. Ich istnienie sprawia, że region ten jest bardzo atrakcyjny z punktu widzenia żeglarstwa, jak również turystyki kajakowej. Kanały łączą nie tylko poszczególne jeziora, ale również - poprzez swoją bardzo długą sieć - Pojezierze Mazurskie z Wisłą. Do najbardziej znanych kanałów należy Kanał Augustowski łączący Biebrzę z Niemnem (o długości 102 km, w tym ok. 80 km w granicach Polski), liczący 18 śluz i stanowiący bardzo atrakcyjną trasę turystyczną, jak również Kanał Elbląski - jedna z dwóch tego typu budowli na świecie. Historia tego kanału sięga roku 1825, kiedy to inżynier J. Steenke zaprojektował system kanałów, pochylni i śluz, który miał za zadanie pokonać różnicę poziomu wód wynoszącą na odcinku 9,6 km około 104 metry. Projekt zyskał poparcie króla Prus Fryderyka Wilhelma I. Swoistym ewenementem są pochylnie, których zadaniem jest pokonanie olbrzymiej różnicy poziomów. W kilku miejscach statek przeciągany jest za pomocą lin pochylniami, które łączą poszczególne akweny. Jedną z wielu atrakcji Kanału o długości 64 km łączącego jezioro Drwęckie z jeziorem Druzno i Zalewem Wiślanym jest z pewnością widok statku pędzącego za pomocą specjalnej pochylni po trawie. Wraz z rzekami i jeziorami cały szlak wodny liczy sobie około 200 km. Ważnym i interesującym elementem tej unikalnej drogi wodnej jest Jezioro Druzno stanowiące największą lęgową bazę ptactwa wodnego w Polsce i raj dla ornitologów, którzy przyjeżdżają tutaj niemal z całej Europy.
Mazury to raj dla żeglarzy i kajakarzy. Jeśli chodzi o spływy kajakowe to najbardziej godnym polecenia jest spływ Kanałem Augustowskim, Kanałem Elbląsko-Ostródzkim i rzeką Krutynią. Ten ostatni jest szczególnie godny polecenia. Szlak wodny Krutynii liczy 107 km i stanowi najpopularniejszą trasę kajakową na Mazurach (i jedną z najpiękniejszych w całej Europie). Szlak bierze swój początek w Sorkwitach nad Jeziorem Lampackim i prowadzi w kierunku południowo-wschodnim przez kilkanaście jezior, aby dojść w końcu do jeziora Bełdany gdzie ma swój koniec. Na pokonanie całej trasy trzeba przeznaczyć około 10 dni podczas których możemy zachwycać się pięknem czystej, nieskażonej cywilizacją przyrody. Szlak Krutyni jest dobrze zagospodarowany. Znajdują się tam dobrze przygotowane miejsca na postoje, campingi, pensjonaty, a w pobliskich miejscowościach turystycznych liczne ośrodki wypoczynkowe, hotele, restauracje, puby i sklepy. Istnieje możliwość wypożyczenia różnorodnego sprzętu, jak również zamówienia organizacji całego spływu przez profesjonalną firmę. Liczne na Mazurach szlaki kajakowe prowadzą również innymi rzekami i jeziorami oraz bardzo często pokrywają się ze szlakami żeglarskimi. Należy w tym miejscu przypomnieć, że Mazury to prawdziwy raj dla żeglarzy, a dzięki połączeniu jezior licznymi kanałami można dopłynąć niemal wszędzie. O miano stolicy polskiego żeglarstwa od lat rywalizują ze sobą dwa miasta - Mikołajki oraz Giżycko.
WYPOCZYNEK NA WSI
Mazury posiadają bardzo dobrze rozwiniętą sieć gospodarstw rolnych świadczących usługi agroturystyczne o różnym profilu i zakresie. Można w nich spędzić urlop z dala od zgiełku, w czystym środowisku i w bliskim kontakcie z przyrodą. Dobre wyżywienie, gościnność mieszkańców, piękna okolica, jak również atrakcyjne ceny sprawiają, że taki rodzaj wypoczynku może być ciekawy nie tylko dla ludzi starszych. Gospodarze proponują różne atrakcje dodatkowe: łowienie ryb, ogniska, wycieczki rowerowe, grzybobranie, przejażdżki konne. Należy podkreślić, że Mazury to raj dla lubiących jazdą konną i wypoczynek w siodle. Wiele gospodarstw agroturystycznych umożliwia wypożyczenie konia, a tym którzy chcieliby spędzić cały urlop w siodle proponujemy wczasy i obozy jeździeckie. Istnieje tu przynajmniej kilkadziesiąt ośrodków specjalizujących się w hodowli koni i wypoczynku w siodle. W większości z nich możliwe jest także stawianie pierwszych kroków pod okiem wykwalifikowanego instruktora.
ZABYTKI I HISTORIA
Mazury to nie tylko lasy i jeziora. To także region o burzliwej historii z mnóstwem średniowiecznych zabytków. Do dziś zachowało się w całości lub we fragmentach ponad 30 zamków, m. in. w Olsztynie, Kętrzynie, Reszlu, Rynie, Lidzbarku Warmińskim, Nidzicy, Pasłęku, Węgorzewie, Ostródzie, Kwidzynie, Sztumie. Najbardziej znanym jest z całą pewnością monumentalny zamek w Malborku - zabytek klasy "0", wpisany w 1997 na listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO i jedna z największych tego typu budowli na świecie. Każdego roku siedzibę Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (pełna nazwa Zakonu Krzyżackiego) odwiedza ponad 500 tysięcy osób z całego świata. Mimo upływu czasu do dziś zamek urzeka swoją potęgą i posmakiem średniowiecza. Jest to największa ceglana budowla w Europie. Oprócz zamków na Mazurach spotkać można wiele innych zabytków. Wśród atrakcji historyczno-architektonicznych znajduje się m. in. Zespół Wzgórza Katerdralnego we Fromborku z gotycką katedrą z XIV w. i słynnymi organami (odbywają się tam co roku słynne w całej Europie koncerty organowe), Muzeum Mikołaja Kopernika wraz z planetarium i wieżą widokową. Do pięknych i dobrze zachowanych obiektów sakralnych należą również katedry w Kwidzynie i Elblągu oraz liczne zabytkowe kościoły, m. in. w Gietrzwałdzie, Olsztynie, Świętej Lipce, Dobrym Mieście, Ornecie, Lidzbarku Warmińskim, Nowym Mieście Lubawskim, Reszlu, Kętrzynie, Stoczku Klasztornym, Krośnie, Chwalęcinie, Lubawie. Warto wiedzieć, że w Gietrzwałdzie znajduje się jedyne w Polsce uznane miejsce objawień Matki Bożej.
Z historią tych ziem nieodłącznie kojarzą się Krzyżacy, którzy po sprowadzeniu ich do Polski przez Konrada Mazowieckiego w 1230, szerząc przemocą wiarę chrześcijańską opanowali do 1283 r. całość ziem Prusów. Na podbitych terenach tworzyli swoja infrastrukturę - w tym liczne zamki. Nie należy także zapominać o oporze mieszkańców tych ziem przed krzyżackim wyzyskiem i licznych wojnach, które przetoczyły się przez te obszary. Panowania Krzyżackiego nie przerwało nawet zwycięstwo połączonych wojsk polsko-litewskich pod Grunwaldem w 1410r. (jedna z największych bitew średniowiecznej Europy). Największa warownia średniowiecznej Europy - zamek w Malborku - padła dopiero w 1457 r. Wtedy to bowiem zamek witał wjeżdżającego króla Polski Kazimierza Jagiellońzyka, który wykupił wcześniej twierdzę z rąk Oldrzycha Czerwonki dowodzącego czeskimi wojskami zaciężnymi. Dodać należy, iż beznadziejna sytuacja finansowa Zakonu Krzyżackiego spowodowała jego niewypłacalność wobec czeskich wojsk zaciężnych, co w konsekwencji doprowadziło do przejęcia przez nich twierdzy w Malborku. Po długotrwałych negocjacjach 6 VI 1457 Polacy odkupili Malbork od zaciężnych za kwotę 190 000 złotych węgierskich. Dzień później wielki mistrz Zakonu Ludwig von Erlichshausen został wyprowadzony z zamku i pod eskortą wywieziony do Chojnic. W ten sposób twierdza nie do zdobycia za pomocą konwencjonalnych metod od 1457 roku zostaje siedzibą władz polskich (aż do rozbiorów w roku 1772), Krzyżacy zaś przenoszą swoją siedzibę do Królewca. Należy jednak dodać, że ani ten fakt, ani podpisany w Toruniu traktat pokojowy kończący wojnę trzynastoletnią (19 X 1466) nie zakończył burzliwych dziejów tych ziem o czym świadzczyć może chociażby fakt kolejnej wojny z Zakonem w latach 1519-1521.
Polacy nie wykorzystali wielu zwycięstw nad zakonem krzyżackim takich jak zwycięstwo z 1410, czy też wykupienie Malborka z rąk Krzyaków w 1457. W 1525 wykształcił się na tych terenach nowy twór polityczny - Prusy Książęce. Pozostawały one w lennej zależności od Rzeczypospolitej od samego poczatku, czyli od 1525 r., kiedy to Albrecht Hohenzollern sekularyzował państwo zakonne i złożył w Krakowie hołd królowi polskiemu (tzw. Hołd Pruski - pisany niekiedy z wielkich liter dla podkreślenia wielkiej rangi tego wydarzenia). Powstały wtedy tzw. Prusy Książęce. Dziś wydarzenie to jest uznawane przez wielu historyków za wielki błąd ówczesnego władcy Rzeczypospolitej - Zygmunta I Starego. Warto pamiętać, że sejm postulował inne rozwiązanie - całkowitą likwidację państwa pruskiego i włączenie go do Korony.
Prusy Książęce przeksztłciły się z czasem w twór o nazwie Brandenburgia-Prusy - państwo powstałe z Prus Książęcych po zawarciu przez nie unii personalnej z Brandenburgią w 1618 roku, za zgodą Zygmunta III Wazy. Od tej pory książę pruski był jednocześnie elektorem brandenburskim.
Kilkadziesiąt lat lat później - na mocy tzw. traktatów welawsko-bydgoskich (19 IX i 6 XI 1657) Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm I uzyskał suwerenność Prus Książęcych.
Za rządów tego władcy, który silną ręka panował w Prusach, Polska była państwem wolności szlacheckich - krajem miodem i mlekiem płynącym; w Prusach szlachcie polskiej wiodło się znacznie gorzej.
Historia pokazała, iż hołd pruski z 1525 r. był brzemienny w skutki dla całego państwa polskiego. Przedsamkiem najgorszego było powstanie w 1701 r. Królestwa Prus, które powstało z dotychczasowego państwa Brandenburgia-Prusy, po tym jak elektor brandenburski Fryderyk III koronował się w Królewcu 18 stycznia 1701 (ogłosił się królem w Prusach - niem. König in Preussen). Warto zauwazyć, iż mimo, że koronacja miała miejsce w Królewcu, to stolicą państwa był Berlin. Co ciekawe, jedną z pierwszych osób, które złożyły Fryderykowi gratulacje, był pochodzący z Saksonii ówczesny król polski August II Mocny.
Hołd pruski umożlwił w dalszej konsekwencji trzy rozbiory Polski zainicjowane przez Prusy w porozumieniu z Rosją (1772, 1793, 1795), a następnie stopniowe wzmocnienie hegemonii państwa pruskiego aż do wykształcenia się Związku Północnoniemeckiego w 1867 (Prusy odgrywały w nim dominującą rolę: Reichstag uchwalił nową konstytucję opracowaną przez Otto von Bismarcka, która była wstępem do zjednoczenia Niemiec pod egidą Prus), a kilka lat później powstanie II Rzeszy Niemieckiej (18 I 1871), czyli Cesarstwa Niemieckiego (Deutsches Kaiserreich) z silnie związanym z Prusami kanclerzem Otto von Bisamrckiem na czele.
Mazury to region historyczno-etnograficzny w północno-wschodniej Polsce, zasiedlony w XIV-XVII w. przez osadników z Mazowsza. Wcześniej tereny należące do Mazur zamieszkiwały plemiona pruskie - przede wszystkim plemię Galindów, które zostało prawdopodobnie wymordowane przez Jaćwingów (lud z grupy Bałtów, blisko spokrewniony Litwinami).
Określenie tych terenów przez Niemców Masurenland (Mazury) pojawiło się dopiero w XIX w. i miało na celu sztuczne wydzielenie protestanckich Mazurów jako odrębnej narodowości. Sami Mazurzy częstokroć nie uznawali się ani za Polaków, ani Niemców, a za polskojęzycznych Prusaków. Mówili gwarą mazurską, wypieraną od połowy XIX w. przez język niemiecki. Godnym podkreślenia jest fakt, iż językiem oświaty i literatury religijnej Mazurów aż do lat 30. XIX w. był język polski.
Należy zauważyć, iż ludność pochodzenia polskiego przeważała na Mazurach aż do czasów wielkiej epidemii dżumy w latach 1708-1711. Na wyludnione przez pomór tereny Mazur zaczęli napływać koloniści niemieccy, natomiast osiedlanie się Polaków było administracyjnie utrudnione. Mimo tych zabiegów na terenie Mazur panował język polski. Od XIX w. - sczególnie od czasów rządów kanclerza Otto von Bisamrcka (objął urząd Kanclerza Rzeszy w 1871) - walka z polskością na Mazurach przybrała dużo ostrzejsze formy. Jednym z przewodnich celów tego polityka było wyrugowanie języka polskiego i katolicyzmu z terenów należących do Prus. Po plebiscycie w 1920 (sfałszowanym przez Niemców) Mazury pozostały w państwie niemieckim. Po 1945 znalazły się w granicach Polski.
ZNANI LUDZIE ZWIĄZANI Z REGIONEM
Z regionem Zielonych Płuc Polski jest związanych wiele wybitnych postaci. Na Warmii czterdzieści lat życia spędził Mikołaj Kopernik; w Lidzbarku Warmińskim prawie trzydzieści lat - "książę poetów", biskup warmiński, Ignacy Krasicki. Synami tej ziemi byli również urodzony w Barczewie kompozytor polski, twórca melodii do słów wiersza Marii Konopnickiej "Rota", Feliks Nowowiejski; w Giżycku znany historyk polski, wieloletni dyrektor Zakładu Naukowego im. Ossolińskich we Lwowie, Wojciech Kętrzyński; w Morągu światowej sławy filozof i pisarz niemiecki, Johan Gottfried Herder. W Ławicach nieopodal Iławy urodził się pierwszy laureat nagrody Nobla z dziedziny medycyny (1901) Emil Behring, który w Olsztynku ukończył gimnazjum i zdał maturę. W Nidzicy urodził się historyk starożytnego Rzymu i honorowy obywatel "wiecznego miasta", Ferdynand Gregorowiusz; w Biskupcu znany orientalista, Ignacy Pietraszewski. W leśniczówce Piersławek koło Mrągowa urodził się znany pisarz niemiecki, piewca Mazur Ernst Wiechert (W 1947 r. ukazała się jego najsłynniejsza dwutomowa powieść "Dzieci Jerominów", która jest epopeją Puszczy Piskiej - jej akcja rozgrywa się w Sowirogu koło Pisza). W Olsztynie urodził się malarz, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, Jan Antoni Blank, który, chcąc podkreślić swoją polskość, dodał do swojego nazwiska drugi człon - Białecki. Olsztyn jest również miejscem urodzenia znanego w świecie architekta pierwszej połowy XX w., Eryka Mendelsohna. W położonym w pobliżu Olsztyna Brąswałdzie urodziła się największa poetka warmińska, Maria Zientara Malewska (1894-1984). W Suwałkach urodziła się Maria Konopnicka - znana pisarka, autorka "Roty". Lista znanych i zasłużonych dla regionu, Polski i Niemiec osób jest znacznie dłuższa...
PIĘKNO DZIKIEJ PRZYRODY
Mazury to region nie przypadkiem zwany jako Zielone Płuca Polski. Liczne lasy, tysiące jezior, niski stopień zaludnienia i urbanizacji tych ziem sprawiają, że do dziś spotkać można okolice niemal nietknięte ręką człowieka. Szczególnie znanymi obszarami chronionego krajobrazu są: Biebrzański Park Narodowy stanowiący ostoję dzikiego ptactwa (największy park narodowy w Polsce, o powierzchni 59223 ha), Narwiański Park Narodowy nazywany Polską Amazonią oraz Białowieski Park Narodowy nierozłącznie kojarzący się z żubrami. Należy podkreślić, że obszar całej Puszczy Białowieskiej zajmuje około 128 000 ha, z czego do Polski należy 58 000 ha, a sama Puszcza należy do nielicznych w Europie lasów zachowanych w stanie pierwotnym.
|
